به "شبکه اجتماعی«وارش»" خوش آمدید

tnx

زبان (گویش) دیلمی =

زبان دیلمی زبان مردم کوهستان جنوب گیلان است. که نامهای مختلفی بر آن نهاده شده است. به نظر نگارنده این همان گویشی است که امروز اهالی خود گیلان به آن گالشی می گویند که سراسر کوهستانهای جنوب گیلان تا بخشهایی از مازندران را دربرمی گیرد.

دیلمان که امروزه به شهر کوچکی در کوههای سیاهکل اطلاق می شود و اندکی صعب العبور اما دیدنی و شگرف است در قدیم به مناطق بسیار وسیعی اطلاق می شد. قبل و حتی پس از اسلام دیلمان از غرب گیلان تا بابل مازندران (به عنوان دروازه دیلمان) و از جنوب تا قزوین گسترش داشت.

بسیاری از مناطق کوهستانی و روستایی قزوین و اطراف آن تا خود گیلان به زبانهای تاتی و شبیه آن سخن می گویند که برای گیلک زبانها بسیار قابل فهم است. در واقع این گویشها باقی مانده گویشها و زبانهای پهلوی و باستانی ایران است كه به دلیل دوری از تهاجمات و وقایع سیاسی قرنهای قبل کمی دست نخورده تر بوده و یادگارهای آن زبانهای کهن را به ما رسانده است.

دیلمی: به اصالت این زبان برمی گردد. کل گستره این زبان در زمانهای گذشته دروازه دیلم نامیده می شد که از کوه درفک تا بابل را در بر می گرفت. در اصطلاح کنونی به این سرزمین که غالبا کوهستانی است دیلمستان گفته می شد.

نام دیلمستان در تاریخ بسیار پرآوازه است. چرا که علاوه بر آن که در تاریخ بسیار سرنوشت ساز بوده اند. به جهت داشتن سربازان و نگهبانان قوی زبانزد بود. در قدیم هم دیلم مساوی با نگهبان و سرباز بکار رفته است که در شعر شاعران زیادی از جمله خاقانی و مسعود سعد سلمان دیده می شود.

تاتی: تاتی را نام دیگر زبان دیلمی دانسته اند.

مادی: پرفسور احسان یار شاطر این زبان را به نام باستانی آن یعنی مادی می داند.

امروزه زبان دیلمی از شمال سراوان رشت، از جنوب تا الموت قزوین، از شرق تا دیلمان ،خورگام، اشکور و کوههای مازندران و از غرب تا کوههای تالش گسترده است.

زبان دیلمی در مناطق دیلمان و اشکور به علت مراودات چندین ساله مردم با مناطق جلگهای و گیلک نشین لهجه گیلکی به خود گرفته است و همین در مناطق دیلمنشین مازندران هم دیده می شود.

وجود زبانهای تاتی، آذری، دیلمی، گالشی، تالشی با نامها متفاوت دیگر نشان از این واقعیت دارد. این گویشها یا زبانها در مناطق وسیعی از آذربایجان تا مناطق مرکزی، شمالی و سواحل خزر و کوهستانها وجود داشته و بازمانده زبانهای بومی ایرانی، پهلوی و باستان بوده که در مناطق کوهستانی به دلیل امکان تجاوز کمتر دست نخورده تر باقی مانده اما زبان آذری متأسفانه از این مزیت برخوردار نگردید. تهاجمات ترکان، مغولان و سلسله هایی که بزرگترین مشخصه آنها زبان بیگانه بود و نیز به دلیل اینکه بمدت بیش از 1000 سال آذربایجان کانون سیاست گذاریهای ایران بود زبان آذری را متأسفانه به نابودی کشاند به سختی می توان در مناطق دورافتاده نشانهای از آن یافت !

اما زبان دیلمی از این نظر مصون بود و به دلیل دورافتادگی و کوهستانی بودن که امروز هم مشخصه زبانهای کوهستانی است به همراه شاخه هایی از خود مثل تاتی، تالشی، گالشی و گیلکی باقی ماند و هنوز اندک اما نفس می کشد اگرچه در منطقه وسیعی از دیلمان لهجه گیلکی به خود گرفته است.